پیشینه

استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) در ایران


1- کارهای انجام شده

در راستای افزایش شفافیت اطلاعاتی و توسعه بازار سرمایه و ارتقای جایگاه بین‌المللی بازار سرمایه کشور، این ‌سازمان طی سال‌های اخیر پیگیری‌های مستمری را جهت افزایش همگرایی استانداردهای ملی با استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) انجام داده است:

  • مکاتبه با وزیر امور اقتصادی و دارایی و دریافت پاسخ وزیر محترم (سال 1389): باتوجه به اهمیت و مزایای به‌کارگیری استانداردهای بین‌المللی، این سازمان پیشنهاد هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی را به وزیر محترم وقت ارائه نمود و براساس آن پیشنهاد داد که جهت انجام اقدامات لازم در خصوص به‌کارگیری استانداردهای مزبور، کمیته‌ای متشکل از نمایندگان سازمان حسابرسی، سازمان بورس و اوراق بهادار، جامعه حسابداران رسمی و حسب نیاز سازمان امور مالیاتی تشکیل گردد. این پیشنهادات مورد استقبال وزیر محترم امور اقتصادی و دارایی قرار گرفت؛ به‌گونه‌ای که ایشان در هامش نامه مذکور قید فرمودند که "گزارش مفید و موضوع مهمی است. کمیته با مسئولیت سازمان حسابرسی و با عضویت سازمان بورس، سازمان امور مالیاتی، نماینده معاونت امور بانکی، بیمه و نظارت بر اجرای سیاست‌های کلی اصلی 44 قانون اساسی و جامعه حسابداران تشکیل شود."
  • ارائه گزارش توجیهی در خصوص پذیرش IFRS (سال 1389): با توجه به بررسی‌ها و مطالعات انجام شده در ساير كشورها در خصوص بکارگیری استانداردهای بین‌المللی حسابداری، ضرورت‌ها، دلايل موافقين و مخالفين و موانع پذيرش استانداردهاي بين‌المللي، گزارش توجیهی کاملی مبنی بر ارایه دلایل توجیهی لزوم پذیرش استانداردهای بین‌المللی حسابداری به همراه ارائه خلاصه‌ای از تفاوت‌های استانداردهای ملی ایران و IFRS تهیه گردید.
  • پیگیری از سازمان حسابرسی جهت تدوین مصوبه IFRS (سال 1389): بر اساس دستور وزیر محترم وقت، کمیته تدوین استانداردهای حسابداری سازمان حسابرسی در جلسه مورخ 10/11/1389 طی مصوبه‌ای "شرکت‌های بورسی" را به پذیرش و به‌کارگیری استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی در تهیه صورت‌های مالی مجاز نمود و مقرر گردید که تاریخ اجرای این تصمیم پس از طی مراحل قانونی در آینده باشد. در این خصوص با توجه به این که هدف این سازمان در پیاده‌سازی IFRS تنها شرکت‌های بورسی نبوده و شامل کلیه شرکت‌های ثبت شده نزد سازمان و شرکت‌های فرعی و وابسته آن بوده است و نیز با عنایت به اهمیت ترتیباتی که در این خصوص توسط سازمان بورس ابلاغ خواهد شد، اصلاحات مورد نظر این سازمان در خصوص مصوبه مذکور به وزیر محترم وقت و سازمان حسابرسی اعلام شد.

با عنایت به موارد فوق‌الذکر، مصوبه اصلاح شده به شرح زیر در مجمع عمومی سالانه مورخ 27/06/1390 سازمان حسابرسی تصویب و در تاریخ 30/03/1391 به تأیید مقام محترم وزارت رسید:

«آن‌گروه از شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار که توسط سازمان بورس مشخص می‌شوند و به تبع آن‌ها، شرکت‌های فرعی و وابسته مربوط از تاریخ مشخص شده توسط آن سازمان، باید در تهیه صورت‌های مالی خود از استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی استفاده نمایند».

براساس مصوبه مذکور و با توجه به دستور وزیر محترم در خصوص تشکیل کمیته‌ای مشترک با مسئولیت سازمان حسابرسی، مراتب عدم‌تشکیل کمیته به استحضار وزیر محترم رسید و همچنین موضوع از سازمان حسابرسی پیگیری شد.

  • ارسال پرسشنامه به‌کارگیری IFRS برای شرکت‌ها و تحلیل پاسخ‌های دریافتی (سال 1392): در راستای ارزیابی میزان آشنایی و تخصص، توانایی و امکانات، تجربه، انتظارات، هزینه‌ها، موانع و مشکلات احتمالی شرکت‌ها در بکارگیری IFRS، پرسشنامه‌ای تهیه و در کمیته استانداردها و آموزش این سازمان بررسی گردید و برای شرکت‌های پذیرفته شده در بورس و فرابورس و حسابرسان معتمد سازمان ارسال شد.
  • تدوین نقشه راه پیاده‌سازی استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی و برگزاری جلسه کمیته راهبری IFRS (سال 1391)
  • پیگیری از سازمان حسابرسی در خصوص انجام فرآیند رسمی ترجمه و هماهنگی با بنیاد IFRS (سال‌های 1392 تا 1393)
  • تدوین مصوبه به‌کارگیری استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی توسط سازمان (سال 1392): پس از انجام بررسی‌های متعدد در جلسات کمیته استانداردها و آموزش این سازمان، مصوبه به‌کارگیری استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی به شرح زیر، در تاریخ 21/10/1392 به تصویب هیئت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسید و به کلیۀ شرکت‌ها و نهادهای‌مالی ثبت‌‌شده نزد سازمان ‌بورس ‌و اوراق‌ بهادار و شرکت‌های فرعی ‌و وابسته ‌‌آن‌ها و نیز موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار ابلاغ گردید:

"کلیه شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار و به تبع آن، شرکت‌های فرعی و وابسته آنها، در تهیه صورت‌های مالی که از تاریخ 01/01/1392 و بعد از آن شروع می‌شود، مجاز به تهیه صورت‌های مالی "تلفیقی" یا "مجموعه" مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) می‌باشند. در این خصوص صورت‌های مالی شرکت اصلی (جداگانه) باید مطابق با استانداردهای حسابداری ایران تهیه و ارایه شود و لزومی به تهیه و ارائه صورت‌های مالی تلفیقی بر اساس استانداردهای حسابداری ایران نمی‌باشد[1]. بدیهی است تهیه و ارائه صورت‌های مالی شرکت اصلی (جداگانه) مطابق با استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی به عنوان مکمل بلامانع است.

شایان ذکر است سال 1395 برای الزام ناشران بزرگ پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران جهت تهیه صورت‌های مالی مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی در نظر گرفته شده است."

  • اقدامات مربوط به رفع چالش‌های مالیاتی در راستای به‌کارگیری استانداردهای بین‌المللی (سال‌های 1390 تا 1393): یکی از مهمترین مسائلی که در مورد بکارگیری استانداردهای بین‌المللی غالباً مورد توجه و تاکید اعضای حرفه قرار می‌گیرد، مسائل مالیاتی است. از این‌رو، با توجه به تدوین پیش‌نویس لایحه تحول نظام مالیاتی کشور، پیشنهاداتی در جهت رفع مسائل مالیاتی مزبور، به همراه سایر پیشنهادات و با توجه به اهمیت موضوع، موارد مرتبط با استانداردهای حسابداری بطور مجزا به استحضار مقام محترم وزارت رسید.

2- بررسی وضعیت موجود

1-2- استراتژی کلی تدوین استانداردهای حسابداری کشور
  • طبق رویه‌ای که تاکنون در تدوین استانداردها وجود داشته، مبنای اولیه برای تدوین استانداردهای‌کشور، استانداردهای‌بین‌المللی است و سپس تعدیلاتی حسب ‌تشخیص کمیتۀ تدوین استانداردها، در آن انجام می‌شود. حتی در آخر هر استاندارد، بندی باعنوان "مطابقت‌ با استانداردهاي‌ بين‌المللي‌ حسابداري‌" ارائه می‌شود که در آن موارد احتمالیِ مغایرت با استاندارهای بین‌المللی ذکر می‌گردد.
  • بدین‌ترتیب تاکنون در سطح کلان، فرض بر هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی بوده و درحال ‌حاضر در مقطعِ تصمیم‌گیریِ کلان برای پذیرش یا عدم‌پذیرش استانداردهای بین‌المللی قرار نداریم.
  • علیرغم اینکه طبق استراتژی کلی و رویۀ موجود، استانداردهای کشور عمدتاً برگرفته از استانداردهای بین‌المللی هستند و با وجود هماهنگیِ اغلبِ استانداردهای موجود با استانداردهای متناظر آنها (در مقطع تدوین استاندارد ملی)، از منظر بین‌المللی چنین دیدگاهی نسبت به استانداردهای ما وجود نداشته و در حال حاضر تفاوت‌های بین استانداردهای ملی و بین‌المللی به حدی رسیده است که سوالاتی چون پذیرش یا عدم‌پذیرش استانداردهای بین‌المللی مطرح می‌گردد. با توجه به بررسی انجام شده، بنظر می‌رسد این امر ناشی از موارد زیر می‌باشد:
    • برای تعداد زیادی از استانداردهای بین‌المللی (حدود 16 استاندارد)، هنوز استاندارد متناظر ارائه نشده است.
    • تعداد زیادی از استانداردهای بین‌المللی ویرایش یا حتی برخی حذف شده‌اند، اما استاندارد متناظر آن در ایران که قبلاً معادل یا مشابه نسخۀ بین‌المللی بوده، بطور متناسب مورد بازنگری قرار نگرفته و در نتیجه در حال حاضر مغایرت‌هایی وجود دارد.
    • عدم‌وجود منشور مدون و رسمی که در آن به صراحت اعلام شده باشد که مبنای تدوین استانداردهای کشور، استانداردهای بین‌المللی است.
    • نحوۀ نگارش و ارائه استانداردها به‌گونه‌ایست که به‌خوبی گویای میزان مطابقت با استانداردهای بین‌المللی نیست.
    • در موارد بسیار محدودی نیز ممکن است در حال حاضر امکان اجرای استانداردهای بین‌المللی فراهم نباشد که در خصوص این دسته از موارد باید بررسی دقیق انجام شده و راهکارهای مناسب اتخاذ شود.
  • لازم به ذکر است همگرایی با استانداردهای بین‌المللی، مانع این نیست که برای موضوعی خاص، استاندارد حسابداری خاص تدوین نماییم یا الزامات بیشتری را حسب نیاز بازار سرمایه و جهت شفافیت اطلاعاتی بیشتر، مقرر کنیم.
2-2- تفاوت‌های استانداردهای ملی و IFRS

با توجه به بررسی‌های صورت گرفته، به‏نظر می‌رسد عمده تفاوت‌های استانداردهای ملی با IFRS ناشی از موارد زیر ‌باشد:

گروه 1: استانداردهای بین‌المللی که تقریباً با استانداردهای ملی مطابقت دارند.

شماره استاندارد بین‌المللی

آخرین سال ویرایش

عنوان انگلیسی

شماره استاندارد ملی

آخرین سال ویرایش

عنوان فارسی

IAS 11[2]

2001

Construction Contracts

9

1380

(2001)

قراردادهای پیمانکاری

IAS 26

2001

Accounting and Reporting by Retirement Benefit Plans

27

1384

(2005)

حسابداری و گزارشگری توسط طرحهای مزایای بازنشستگی

گروه 2: استانداردهای بین‌المللی که معادل ملی ندارند.

شماره استاندارد بین‌المللی

آخرین سال ویرایش

عنوان انگلیسی

شماره استاندارد ملی

آخرین سال ویرایش

عنوان فارسی

IFRS 1

2013

First-time Adoption of International Financial Reporting Standards

-

-

پذیرش IFRSs برای اولین بار

IFRS 2

2013

Share-based Payment

-

-

پرداخت مبتنی بر سهام

IFRS 4

2013

Insurance Contracts

-

-

قراردادهای بیمه

IFRS 6

2009

Exploration for and Evaluation of Mineral Resources

-

-

اکتشاف و ارزیابی منابع معدنی

IFRS 7

2013

Financial Instruments: Disclosures

-

-

ابزارهای مالی: موارد افشا

IAS 12

2012

Income Taxes

-

-

مالیات بر درآمد

IAS 29

2001

Financial Reporting in Hyperinflationary Economies

-

-

گزارشگری مالی در اقتصادهای با تورم بسیار بالا

IAS 32

2013

Financial Instruments: Presentation

-

-

ابزارهای مالی: نحوه ارایه

IAS 39

2013

Financial Instruments: Recognition and Measurement

-

-

ابزارهای مالی: شناسایی و اندازه‌گیری

IAS 40

2013

Investment Property

-

-

سرمایه‌گذاری در املاک

IFRS 9

2013

Financial Instruments

-

-

ابزارهای مالی

IFRS 10

2011

Consolidated Financial Statements

-

-

صورتهای مالی تلفیقی

IFRS 11

2012

Joint Arrangements

-

-

ترتیبات مشترک

IFRS 12

2012

Disclosure of Interests in Other Entities

-

-

موارد افشا منافع در سایر واحدهای تجاری

IFRS 13

2013

Fair Value Measurement

-

-

اندازه‌گیری ارزش منصفانه

IFRS 14

2014[3]

Regulatory Deferral Accounts

-

-

حساب‌های معوق قانونی

گروه 3: استانداردهای بین‌المللی که تجدیدنظر شده‌اند.

شماره استاندارد بین‌المللی

آخرین سال ویرایش

عنوان انگلیسی

شماره استاندارد ملی

آخرین سال ویرایش

عنوان فارسی

IAS 31

در سال 2011 با IFRS11 جایگزین شده است

Interests in Joint Ventures

23

1381

(2002)

منافع در مشارکتهای خاص

IAS 25

در سال 1998 با IAS 39 و در سال 2000 با IAS 40 جایگزین شده است.

Accounting for investment

15

1380

(2001)

حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها

IFRS 3

2013

Business Combinations

19

1385

(2006)

ترکیبهای تجاری

IFRS 8

2013

Operating Segments

25

1381

(2002)

قسمتهای عملیاتی

IAS 1

2013

Presentation of Financial Statements

1

14

1380

(2001)

1380

(2001)

نحوه‌ ارائه‌ صورتهاي‌ مالي

نحوه ارائه دارایی‌های جاری و بدهی‌های جاری

IAS 2

2013

Inventories

8

1380

(2001)

موجودی مواد و کالا

IAS 8

2013

Accounting Policies, Changes in Accounting Estimates and Errors

6

1380

(2001)

رویه‌های حسابداری، تغییرات در برآوردهای حسابداری و اشتباهات

IAS 17

2011

Leases

21

1380

(2001)

اجاره‌ها

IAS 19

2013

Employee Benefits

33

1392

(2012)

مزایای کارکنان

IAS 23

2007

Borrowing Costs

13

1380

(2001)

هزینه‌های استقراض

IAS 24

2013

Related Party Disclosures

12

1386

(2007)

موارد افشای اشخاص وابسته

IFRS 5

2013

Non-current Assets Held for Sale and Discontinued Operations

31

1389

(2010)

داراييهاي غيرجاري نگهداري شده براي فروش و عمليات متوقف شده

IAS 7

2012

Statement of Cash Flows

2

1380

(2001)

صورت‌ جريان‌ وجوه نقد

IAS 10

2011

Events after the Reporting Period

5

1385

(2006)

رویدادهای بعد از دوره گزارشگری

IAS 16

2013

Property, Plant and Equipment

11

1386

(2007)

اموال، ماشین‌آلات و تجهیزات

IAS 18[4]

2013

Revenue

3

1380

(2001)

درآمد عملیاتی

IAS 20

2013

Accounting for Government Grants and Disclosure of Government Assistance

10

1380

(2001)

حسابداری کمکهای بلاعوض دولت و موارد افشای کمکهای دولت

IAS 21

2013

The Effects of Changes in Foreign Exchange Rates

16

1391

(2012)

اثرات تغییر در نرخ ارز

IAS 27

2012

Consolidated and Separate Financial Statements

18

1385

(2006)

صورتهای مالی تلفیقی و جداگانه

IAS 28

2012

Investments in Associates

20

1390

(2011)

سرمايه‌گذاري در واحدهاي تجاري وابسته

IAS 33

2011

Earnings per Share

30

1389

(2010)

سود هر سهم

IAS 34

2012

Interim Financial Reporting

22

1380

(2001)

گزارشگري‌ مالي‌ ميان‌دوره‌اي‌

IAS 36

2013

Impairment of Assets

32

1390

(2011)

كاهش ارزش داراييها

IAS 37

2013

Provisions, Contingent Liabilities and Contingent Assets

4

1385

(2006)

ذخاير، بدهيهاي احتمالي و داراييهاي احتمالي

IAS 38

2013

Intangible Assets

17

1386

(2007)

داراييهاي نامشهود

IAS 41

2011

Agriculture

26

1383

(2004)

فعاليتهاي‌ كشاورزي‌

گروه 4: استانداردهای ملی که معادل بین‌المللی ندارند.

شماره استاندارد ملی

آخرین سال ویرایش

عنوان فارسی

24

1381

گزارشگری مالی واحدهای تجاری در مرحله قبل از بهره‌برداری

29

1386

فعالیت‌های ساخت املاک

28

1388

فعالیت‌های بیمه عمومی


3-2- مصوبات فعلی مرتبط با IFRS

همانگونه که اشاره شد، در راستای توسعه بازار سرمایه و بهبود شفافیت اطلاعاتی، پیگیری جهت به‌روزرسانی استانداردها در سال‌های اخیر در دستور کار سازمان قرار گرفت و متعاقب گزارش شماره 124559/121 مورخ 20/09/89 در ارتباط با تسریع در هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی حسابداری، که به وزیر محترم امور اقتصادی و دارایی ارائه شد، و پیگیری‌ها و هماهنگی‌های انجام شده با سازمان حسابرسی، تاکنون مصوباتی به شرح زیر تدوین و ابلاغ شده است:

  • مصوبه‌ مجمع عمومی سازمان حسابرسی که در تاریخ 30/03/91 به تأیید وزیر محترم امور اقتصادی و دارایی رسید:

«آن‌گروه از شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار که توسط سازمان بورس مشخص می‌شوند و به تبع آن‌ها، شرکت‌های فرعی و وابسته مربوط از تاریخ مشخص شده توسط آن سازمان، باید در تهیه صورت‌های مالی خود از استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی استفاده نمایند».

  • مصوبه مورخ 21/10/92 هیئت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار

پس از انجام بررسی‌های متعدد در جلسات کمیته استانداردها و آموزش این سازمان (که با حضور صاحب‌نظران حرفه و اعضای جامعه حسابداران رسمی و سازمان حسابرسی تشکیل می‌گردد)، مصوبه‌ای به شرح زیر، در تاریخ 21/10/1392 به تصویب هیئت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسید و به کلیۀ شرکت‌ها و نهادهای‌مالی ثبت‌‌شده نزد سازمان‌ و موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار ابلاغ گردید:

"کلیه شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار و به تبع آن، شرکت‌های فرعی و وابسته آنها، در تهیه صورت‌های مالی که از تاریخ 01/01/1392 و بعد از آن شروع می‌شود، مجاز به تهیه صورت‌های مالی "تلفیقی" یا "مجموعه" مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) می‌باشند. در این خصوص صورت‌های مالی شرکت اصلی (جداگانه) باید مطابق با استانداردهای حسابداری ایران تهیه و ارایه شود و لزومی به تهیه و ارائه صورت‌های مالی تلفیقی بر اساس استانداردهای حسابداری ایران نمی‌باشد. بدیهی است تهیه و ارایه صورت‌های مالی شرکت اصلی (جداگانه) مطابق با استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی به عنوان مکمل بلامانع است.

شایان ذکر است سال 1395 برای الزام ناشران بزرگ پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران جهت تهیه صورت‌های مالی مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی در نظر گرفته شده است."